«

»

Image

اریسمان کهن سرزمین هزاره ها

@ این پست ۲۰۰۴ بار خوانده شده است.

در ۲۳فروردین تا ۴خرداد ۱۳۷۹ اولین مطالعات میدانی کاوشگران در محدوده باستانی اریسمان از توابع بخش امامزاده(بادرود) شهرستان نطنز شکل گرفت.

تفحص گران در ژرفنای خاک سیاه، خاکستر قرون کهن را بر باد دادند تا از سفال های درهم شکسته یا النگوهای مسی بر جا مانده با اجساد، یا از چشمان جمجمه ای مات و بی نگاه ، فراموشی اعصار گذشته را در ذهن امروزیان زنده کنند. کاوشگران خسته، آنانی که نرم و آهسته کلنگ را بر خمره گل رخان آرمیده و تدفین شده در خاک یا بر استخوان پیر و جوانی هزاره ای فرود می آوردند، تا نشانی از حیات خشکیده را برملا کنند. ناگهان صدای فرود آمدن کلنگ باستان شناس، سکوت کویر گرم و خفته را درهم می شکست و با کشف آثار، شکوه و عظمت گذشته دیرین را فریاد می آورد، با حفر هر مغاک پرده از حیات و چگونه زیستن گذشتگان برمی داشت.

Arisman Ancient 1

[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman114www-arisnasr-ir_.jpg]5060Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman121www-arisnasr-ir_.jpg]780Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman151www-arisnasr-ir_.jpg]750Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman001www-arisnasr-ir_.jpg]760Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman004www-arisnasr-ir_1.jpg]740Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman008www-arisnasr-ir_.jpg]820Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman010www-arisnasr-ir_.jpg]590Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman011www-arisnasr-ir_.jpg]670Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman018www-arisnasr-ir_.jpg]670Ancient Arisman
Arisman Village
[img src=http://www.arisnasr.ir/wp-content/flagallery/arisman-ancient-1/thumbs/thumbs_ancient-arisman183www-arisnasr-ir_.jpg]540Ancient Arisman
Arisman Village

 

محدوده باستانی اریسمان را به ۳ قسمت اریسمان  I، اریسمان II و اریسمان III نامگذاری نموده اند، بیشتر آثار موجود هم افق با دوره های سیلک IIIو IVمی باشند، زندگی و استقرار در اریسمان به اواخر هزاره پنجم ، اوایل هزاره چهارم تا اواسط هزاره سوم قبل از میلاد می رسد. در اریسمان IIیافته های جدیدتری به دست آمده که از آن جمله می توان به سفال های خاکستری مربوط به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد اشاره نمود.

در مطالعات اولیه در اریسمان کارهای میدانی بر روی وسیع ترین بخش یعنی اریسمان I متمرکز شد. این بخش مساحتی بیش از ۰۰۰/۱۰۰ مترمربع را در بر می گیرد.

 Ancient Arisman

 سفال های منقوش هم دوره با سیلک  IIIکه در تمامی سطح منطقه پیدا شده اند، به همراه آثار سطحی دیگر از جمله ابزار سنگی، سرباره و تکه های کوچک مس حکایت از آن دارد که محدوده اریسمان  Iشامل استقرار صنعتی بزرگ بوده که استحصال مس در آن انجام می گرفته است. در محوطه باستانی اریسمان  Iتعدادی بلندی و تپه ای به چشم می خورد که نشان از انباشتگی چندین متر لایه رسوبات، مربوط به زندگی بوده است.

 History Arisman

 در این محل انباشت های کوتاه و متعدد از آثار سطحی مشاهده می شود. در اریسمان  Iچندین تپه کوچک حاوی ۱ تا ۳ متر انباشت بقایای مربوط به زندگی وجود دارد، که تمام سفال های آن هم افق با سیلک III می باشد از آنجا که سیلک  IIIدر اریسمان، دوره زمانی وسیعی از اواخر هزاره پنجم تا اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد را در بر می گیرد، هنوز ارتباطی تاریخی و عملکردی بین تپه های مختلف یافت نشده است، فرضیه ممکن این است که تمام منطقه در یک زمان اشغال نشده است، بلکه اسکان در اریسمان I طی دوره سیلک  IIIجابجایی داشته است، اما اگر اثبات زندگی همزمان در بخشهای مختلف اریسمان I ممکن باشد، موضوع ساختار و تشکیلات داخلی و درونی زندگی در آن اهمیت بیشتری می یابد و در این صورت اریسمان  Iیکی از بزرگترین محوطه های تاریخی این دوره خواهد بود.

 Ancient Arisman

هدف کاوش در اریسمان  Iاطلاعات بیشتر درباره نحوه ذوب فلز، چگونگی زندگی و استقرار، گورها، خمره های تدفین هم دوره با سیلک IV بود. در یکی از تپه های کم ارتفاع محل استقرار اریسمان  I تراکم قابل ملاحظه ای از سفال های همدوره با سیلک IIIو آثار دیگر از جمله سنگ چخماخ دیده شد، در این منطقه لبه های فوقانی چند کوره سفالگری نمایان گردید، اولین بقایای معماری در این قسمت به چشم خورد، لایه معماری فوقانی ، شامل یک ردیف سنگچین واضح است که می توان آن را در پی دیواری در جهت شمال غربی- جنوب شرقی دانست، دیواری که از چینه ساخته شده است، گاه تشخیص دیوارهای گلی نپخته در لابلای آوار گل نپخته بسیار مشکل و حتی غیرممکن به نظر می رسید، اگرچه در قسمتهایی نشانه هایی از خشت خام مشاهده می شد، اما اساساً خشت خام به طور گسترده مورد استفاده نبوده است.

 Ancient Arisman

تاریخ نگاری سفاله های مکشوفه از اریسمان  Iهم زمانی با دوره سیلک  IIIمی باشد. بعضی از آثار یافت شده نقش عمده ای در شناخت کاربردی وسایل و آلات و ادوات خانگی دارند. در سطوح ساختمانی زیر کوره های سفال پزی، تعداد زیادی ابزار سنگی، چاقوهای ساخته شده از سنگ توف و اشیائ دیگر یافت شد، یک لوله دم، تعداد زیادی تکه های بوته ذوب و چند قطعه شی مسی کوچک، نشان می دهند که می بایست در این بنا فعالیت های ذوب فلز و فلزکاری انجام شده باشد. در تپه سرباره واقع در محوطه باستانی اریسمان  Iبسیاری از قطعات بوته و دیوارهای کوره نمایان شد، یک قالب کامل و سالم گلی، سر تبری پخ و تکه قالبهای دیگر از کشفیات قابل ذکر می باشند، تعداد کمی از یافته هایی که مستقیما ارتباطی با صنعت ذوب فلز مس ندارند، نیز به دست آمد، این آثار شامل تعدادی تکه سفال ، بخصوص کوزه هایی با نقش نوارهای افقی، خمره های لوله دار و چندین کاسه با لبه شیب دار می باشند که برای تعیین تاریخ تپه سرباره که همزمان با سیلک IVمی باشد، اهمیت زیادی دارند.

 Ancient Arisman

ذوب سنگ مس در اریسمان  Iهمدوره با سیلک IVدر زمانی بین اواخر هزاره چهارم تا میانه هزاره سوم پیش از میلاد صورت گرفته است.

قبور (خمره های تدفین) جوان ترین دوره سکونت را در محل اریسمان نشان می دهند. در گورستان، تدفین خمره ای صورت می گرفته است. خمره های تدفین با درپوش های سفالی و ظروف کوچک سفالی و بقایای انسانی در درون آن به دست آمد. در کاوشهای اولیه ۲مورد نیز النگوی مسی و مهره یا آویزهای سنگی پیدا شد.

به نظر می رسد این تدفین های خمره ای همزمان با دوره جدیدتر سیلک IVمی باشند. یک مجموعه ساختمانی بزرگی در این محدوده آشکار شد، این مجموعه که در وضعیت حفاظتی مناسبی قرار دارد، درست بر روی خاک بکر واقع شده و از خشتهای خام ساخته شده است.

 History Arisman

 ۳ اتاق به طور کامل و ۵ اتاق دیگر به صورت ناقص از زیر خاک بیرون آمدند، جهت دیوارها و نقشه بنا کاملا واضح است، در برخی قسمتها حتی شکل خشتها نیز قابل تشخیص است، دیوارها از ۲ ردیف خشت ساخته شده اند، ظاهراً ساختمان بزرگی بوده است، چرا که اتاق ها در تمامی جهات خارج از محدوده، ادامه می یابند.

 Ancient ArismanAncient Arisman

سفالینه های مکشوفه که اکثراً چرخ ساز و تعداد معدودی دست ساز هستند، بیشتر سالم و همزمان با سیلک IVمی باشند، نقش نوارهای افقی و گاهی نقش مایه های پیچیده تر، رایج ترین تزئیناتی است که بر روی این آثار مشاهده می شود.

 Ancient ArismanAncient Arisman

ظروف با بدنه گرد، کوزه های لوله دار و فنجان های ساده بیشترین اشکالی هستند که در بین آثار به چشم می آیند. ساکنان محل باستانی اریسمان، انواع مواد خام معدنی از کان سنگهای معدنی مس را مورد استفاده قرار می دادند، بعلاوه سنگ های تروارتن، مرمر، چخماخ، سنگ آهک، سنگ آهن مغناطیسی و کان سنگهای سرب و نقره را برای ساخت انواع لوازم به مصرف می رسیده است. اریسمان بدون شک یک مرکز تولید مس و نقره بوده است.

 Ancient ArismanAncient Arisman

 

 منابع و مأخذ:

کاوش های دکتر داوود حسنعلیان درباره سایت باستانی اریسمان

تحقیقات دکتر علیرضا غلامی درباره روستای تاریخی اریسمان

عکس از نصراله شهنازی www.ArisNasr.ir

دانلود عکس های اریسمان کهن سرزمین هزاره ها