«

»

Image

مجموعه تاریخی مسجد جامع نطنز

مجموعه تاریخی مسجد جامع و آرامگاه شیخ نورالدین عبدالصمد نطنزی و سردرب خانقاه نطنز

بنای تاریخی نامبرده شده یکی از شاخص ترین بنای موجود در شهرستان نطنز می باشد که به شماره ۱۸۸ در مورخه ۱۸/۴/۱۳۱۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

 

این مجموعه شامل یک شبستان هشت ضلعی گنبد دار آجری، آرامگاه شیخ نورالدین عبدالصمد با یک گنبد مخروطی شکل هشت وجهی، سردرب خانقاه و مناره مرتفعی که نظر هر بیننده ای را به خود معطوف می دارد می باشد.

در قسمت درب جنوبی مسجد، کتیبه ای به خط مینایی توضیحات مختصری را در مورد بنا به بازدید کنندگان می دهد. دستور ساخت قسمتی از بنا که مربوط به دوره ایلخانان است به خلیفه حسین بن ماستری و استادکار آنرا آقای شمس الدین محمد علی نطنزی به تاریخ ۷۰۴ هجری قمری ذکر می نماید. درب چوبی مسجد، دو لنگه ای با منبت کاری های بسیار زیبا که قسمتی از منبت کاری ها بر اثر عوامل جوی و در اثر تماس مستقیم با آفتاب ریزش داشته و تاریخ ساخت، که در قسمت پایین لنگه سمت چپ درب بصورت منبت ذکر گردیده است به تاریخ ۸۲۵ ه.ق می باشد که قدمت بالای ۶۰۰ ساله آنرا نشان می دهد.

گنبد دیلمی:

هنگام ورود به مسجد از ضلع جنوبی در روبروی خود با دالان نسبتاً وسیعی مواجه می شویم که نسبت به سطح کوچه با تفاوت ۱٫۵ متری و ۱۰ پله ای در ارتفاع پایین تری قرار دارد.

در سمت راست دالان، راهروی کوچکی قرار دارد که ما را به سمت شبستان هشت وجهی گنبددار هدایت می کند. این شبستان دارای قدیمی ترین گنبد آجری منطقه با تاریخ ۳۸۹ ه.ق با

قدمتی بیش از ۱۰۴۰ سال می باشد. در قسمت قاعده گنبد، کتیبه ای بصورت آجر نوشته برجسته، مربوط به دوره دیلمی (آل بویه) طراحی که بعدها در دوره صفویه روی کتیبه را با گچ پوشانده و کتیبه ای به صورت گچ بری تزئین کرده اند.

ایوان جنوبی:

محراب شبستان دارای کاشی کاری های نفیسی بوده که در دوره قاجاری توسط یکی از شاهزاده های قاجار که از مسجد جامع دیدن می کند، به سرقت رفته و در موزه لوور فرانسه در معرض نمایش گذاشته اند.

قسمت کف شبستان به صورت تخته فرش می باشد که به علت وجود رشته قناتی که از داخل حیاط مسجد عبور می کند برای جلوگیری از نفوذ رطوبت به پایه های اصلی شبستان کانال کشی شده و روی آن را با تخته، فرش نموده اند که جریان هوا در داخل کانال کشی ها باعث خشک شدن رطوبت زیر شبستان می گردد.

شبستان دارای ۲ خروجی می باشد که در سمت راست آن با شبستان دیگری به صورت ۲ طبقه مواجه می شویم که طبقه زیرین دارای سقفی کوتاه و ستون های قطور و کف فرش تخته ای، (که به شبستان زمستانه معروف می باشد) و طبقه بالای شبستان تابستانه می باشد که از چند طرف دارای ورودی و خروجی های هوا می باشد.

حیاط مجموعه دارای ۴ ایوان به ۴ جهت اصلی (شمالی، جنوی، شرقی، غربی) می باشد که در دوره ایلخانیان مغول به قسمت شبستان گنبددار الحاق داده شده است.

ایوان شمالی:

حیاط و ایوان ها دارای ۲ طبقه با ارتفاع حدوداً ۹ متر از کف تا بالا بوده که در قسمت ایوان شمالی دو مقرنس کاری گچی در دو طبقه و دو کتیبه خودنمایی می کند. کتیبه ای که به صورت گچ بری برجسته با زمینه گل و بوته می باشد قسمتی از سوره توبه (آیه ۱۸ و ۱۹) می باشد و در انتهای کتیبه تاریخ ۷۰۹ ه.ق ذکر گردیده و نام حیدر در آرایشهای گچ بری ذکر شده، که یقیناً حیدر نام استادکاری است که کار گچ بری محراب الجاتیو را در مسجد جمعه اصفهان به انجام رسانیده است.

در قسمت کف ایوان شمالی که به صورت کاشی کاری های فیروزه ای و لاجوردی فرش گردیده کتیبه ای به شرح ذیل وجود دارد.

کارخانه حسن اسلامی نطنزی ۱۳۲۶- ساعی و بانی کاشی کاری این مسجد حضرت آقای حاج سید نعمت اله مرتضوی امام جماعت نطنز رقم کریم پور نطنزی ۱۳۲۶ هجری شمسی ۱۳۶۶ هجری قمری.

کتیبه ی دیگری در قسمت پایین تری از قسمت هلال ایوان شمالی قرار گرفته، توسط علیرضا امامی اصفهانی از خطاطان برجسته دوره صفویه به رشته تحریر درآمده که به صورت خط ثلث سفیدی بر زمینه قهوه ای رنگ نوشته که بعدها رنگ قهوه ای بر اثر مرور زمان کم رنگ و به صورت لاجوردی دوباره رنگ آمیزی شده است و شامل آیات ۱۰۹ سوره جمعه و آیه ۱۱۴ سوره هود می باشد همچنین در انتها دو حدیث از رسول اکرم(ص) به نگارش در آمده است.

درب دیگری که از سمت شمالی به کوچه مجاور باز می شود دارای کتیبه هایی می باشد که صلوات بر ۱۴ معصوم به صورت منبت ذکر شده و تاریخ ساخت و تاریخ ساخت ۹۷۲ ه.ق و نصب درب به تاریخ ۱۰۱۲ ه.ق باز می گردد.

اتمام سنه اثنی و ثبعین و تسعمائه و نصب ماه ذی الحجۀ الحرام سنه که در قسمت پایین درب به خط ثلث برجسته عبارات زیر نوشته شده است.

وقف کرد استاد علی ابن استاد حسین نجار نطنزی به سعی و عمل خوارزمی در را مع (همراه) چهار حبه از جمله سی و شش حبه عصارخانه واقع در چهارسوق جنب بلده مزبوره بر مسجد جامع بلده که اجاره آن صرف روشنایی مسجد شود.

Mosque Jame

در ایوان جنوبی مسجد در طبقه بالا یک مقرنس کاری گچی مشاهده می شود بعلاوه دو سنگ نوشته در دو طرف ایوان بر روی جرزهای طرفین ایوان. سنگ نوشته سمت راست در ۷ سطر به تاریخ ۱۱۰۳ ه.ق و به صورت خط نستعلیق نوشته شده است.

متن سنگ نوشته به شرح ذیل است:

هوالواقف

بسم الله الرحمن الرحیم- بتوفیق حضرت جبار استاد حیدر نجار ولد مظفر نطنزی- بشرح وقفنامچه علیحده تمامت ۳ طاق از هر قنائین دستجرده- نطنز و باغ و ملک تابعه آنرا وقف مسجد جامع نطنز نمود که متولی آن- هر ساله حاصل آن را بعد از وضع موضوعات در وقفنامچه مزبوره- صرف تعمیر بر بوریا و روشنایی مسجد مذکور نماید و خلاف کننده- به لعنت خدا گرفتار گردد و کان ذلک فی ثامن شهر رجب سنه ثلاث و مائه و الف- کتبه العبد  الراجی اسکندر ابراهیم آبادی النطنزی.

سنگ نوشته سمت چپ وقف دو روز آب قناتین دستجرده نطنز مورخ شوال ۱۲۵۹ هجری است.

بقعه شیخ نورالدین عبدالصمد نطنزی:

بقعه یا آرمگاه شیخ نورالدین عبدالصمد نطنزی، که دارای گنبدی هشت وجهی مخروطی شکل دو جداره یا دو پوسته است که جداره بیرونی تشکیل شده از آجر و کاشی های فیروزه ای برای تزئینات و جدار داخل آن را مقرنس کاری گچی فوق العاده بی نظیری را تشکیل می دهد. هنگامی که از مرکز بقعه به مقرنس کاری زیر گنبد نگاه می کنیم طرح گلی را نشان می دهد که گلبرگ های آن به سمت پایین باز شده باشند و در قسمت قاعده گنبد کتیبه ای به صورت گچ بری برجسته به خط ثلث بر روی زمینه گل و بوته، کار شده است که شامل آخر آیه ۱۶۷ و ۱۶۸ و بخش اول آیه ۱۶۹ سوره آل عمران می باشد و در انتهای آن نام خلیفه ابن حسین ماستری به تاریخ ۷۰۷ ه.ق ذکر گردیده است.

بقعه یا آرامگاه دارای ازاره چینی فوق العاده نفیسی بوده که توسط کاشی های هشت پر زرین فام از دوره ایلخانی تزئین شده و توسط کاشی های فیروزه ای چهارپر صلیبی شکل احاطه شده بودند که کاشی های قسمت ازاره چینی و محراب بقعه در دوره قاجاریه به موزه ویکتوریا آلبرت لندن انتقال داده شده است.

حائل مقبره شیخ نورالدین و فضای خالی بقعه ضریحی چوبی مشبکی نصب گردیده که در قسمت بالای ضریح، کتیبه ای به صورت منبت، تاریخ ساخت ضریح را به سال ۱۰۶۴ و استادکار را استاد حسین بن استاد اسماعیل سرشکی نطنزی ذکر می کند. در ساخت این نرده چوبی مشبک که به صورت گره چینی کار شده از چسب چوب و یا میخ استفاده نشده بلکه تمامی قطعات به شکل فاق و زبانه، درهم گره شده تا  این نرده چوبی را تشکیل داده است.

مناره:

این مجموعه تاریخی دارای مناره بلند و زیبایی است که به واسطه سبک جالب و تزئینات کاشی کاری به ویژه کتیبه پهن و فیروزه ای در ساقه ی آن نظر بسیاری از بازدیدکنندگان را جلب نموده است. ارتفاع مناره ۳۷٫۲۰ متر و دارای ۱۱۸ پله ی مارپیچی است. این مناره مابین سردرب کبود رنگ خانقاه و سردرب سفید رنگ مسجد قرار گرفته و به وسیله شبستان طاق داری که سطحش با فرش بقعه شیخ عبدالصمد مساوی است به سایر قسمت مجموعه متصل گردیده است.

سردرب خانقاه:

چشم نوازترین قسمت مجموعه را سردرب خانقاه تشکیل می دهد که با نقوش و طرح های گوناگون کاشی کاری شده است.

به نظر می رسد بعد از پایان یافتن کار ساخت مسجد و بقعه شیخ عبدالصمد کار بنایی ادامه یافته و به ساختن خانقاهی پرداخته شده که از بنای خانقاه جزء همین سردرب باقی نمانده و مابقی از بین رفته است. در بیشتر قسمت ها، از کاشی هایی با رنگ فیروزه ای و لاجوردی برای تزئینات آن و مقرنس کاری استفاده شده که نمونه بسیار زیبایی از بناهای کبودرنگ دوره مغولی می باشد.

در سال ۱۳۴۸ هجری شمسی مرمتی بر روی آن انجام گرفت و کتیبه ای به شکل گچ بری، دور تا دور درگاه به خط ریحان برجسته کار شده، که استاد کار را آقای شمس الدین محمد علی نطنزی به سنه ۷۱۶ ه.ق ذکر گردیده است.

منابع و مأخذ:

نویسنده: هادی شفیعی

عکس از نصراله شهنازی   www.ArisNasr.ir

دانلود عکس های مجموعه تاریخی مسجد جامع نطنز-۱

دانلود عکس های مجموعه تاریخی مسجد جامع نطنز-۲

8 comments

Skip to comment form

  1. Waldo Biddick

    I just want to mention I am just all new to weblog and really savored your page. Likely I’m want to bookmark your site . You certainly have remarkable stories. Regards for sharing your blog site.

  2. buy water softeners

    very nice post, i certainly love this web site, carry on it

  3. top water softeners

    Fantastic beat ! I wish to apprentice whilst you amend your site, how could i subscribe for a weblog website? The account aided me a appropriate deal. I had been a little bit acquainted of this your broadcast offered vivid clear concept

  4. whole house filters

    One other issue is when you are in a circumstances where you would not have a cosigner then you may want to try to make use of all of your financing options. You could find many awards and other scholarship grants that will give you money to help you with college expenses. Thanks alot : ) for the post.

  5. Read More

    I dugg some of you post as I thought they were invaluable very useful

  6. water filters for sale

    Greetings from Colorado! I’m bored to tears at work so I decided to check out your blog on my iphone during lunch break. I really like the info you provide here and can’t wait to take a look when I get home. I’m surprised at how fast your blog loaded on my mobile .. I’m not even using WIFI, just 3G .. Anyways, amazing blog!

  7. pure raspberry ketone

    hello great site i will definaely come back and see once more.

  8. certificate services

    This really answered my problem, thank you!

دیدگاه‌ها غیرفعال است.